Giriş
Azərbaycan Tennis Federasiyasının inkişaf strategiyasını qiymətləndirməzdən əvvəl vacib bir uyğunsuzluğu qeyd etmək lazımdır: təqdim olunan 2019-cu il yarış təqvimi tennisə deyil, stolüstü tennisə aiddir. Buna görə həmin tədbirləri Azərbaycan Tennis Federasiyasının fəaliyyəti kimi təqdim etmək faktiki səhv olardı.
Təqvim idman sisteminin necə qurulduğunu araşdırmaq üçün yenə də faydalı materialdır. Burada yaş qrupları üzrə yarışlar, reytinq turnirləri, liqa mərhələləri, milli çempionatlar və beynəlxalq yarışlar yer alır. Bu model federasiya səviyyəsində planlaşdırmanın hansı suallara cavab verməli olduğunu göstərir, lakin Azərbaycan Tennis Federasiyasının proqramlarına dair sübut deyil.
Bu fərq məqalənin əsas çərçivəsini müəyyən edir: mövcud faktları stolüstü tennis təqvimi kimi təhlil etmək, onları tennisə aid etməmək və Azərbaycan Tennis Federasiyasının real prioritetləri barədə məlumat çatışmazlığını açıq göstərmək. İnkişaf strategiyası təkcə tədbirlərin siyahısından ibarət deyil; o, idmançıların nəticələrinə və uzunmüddətli hazırlığına aparan, ölçülə bilən bir yol olmalıdır.
Komandaların və idmançıların təhlili
2019-cu ilin yanvar–aprel planında ən aydın xətt gənclərdən böyüklərə qədər uzanan yarış ardıcıllığıdır. Yanvarın 26-da Bakıda keçiriləcək gənclərin reytinq turnirində 50 idmançı və 15 məşqçinin, iki gün sonra böyüklərin turnirində isə 20 idmançı və 8 məşqçinin iştirakı nəzərdə tutulub. Yanvarın 31-də Bakı və Sumqayıtda böyüklər liqasının birinci mərhələsinə 30 idmançı, 10 məşqçi və 16 hakimin qatılması planlaşdırılıb.
Fevralın 4–9-da keçiriləcək milli çempionatda şəhər və rayon komandalarından 100 idmançı, 25 məşqçi və 18 hakimin iştirakı planlaşdırılıb. Bu format fərdi inkişafla yanaşı, ərazi təmsilçiliyinə də yer verir. Ancaq təqvim komandaların sayını və coğrafi əhatəsini göstərsə də, onların hazırlıq səviyyəsi, məşq imkanları və yarışdaxili rəqabəti barədə məlumat vermir.
Beynəlxalq yarışlar planın başqa bir hissəsidir. Yanvarın 3–6-da Budapeştdə keçiriləcək Hungary Open yarışına altı idmançı və iki məşqçinin, fevralın 14–17-də Riqada keçiriləcək Gənclər Kubokuna isə 12 idmançı və iki məşqçinin göndərilməsi nəzərdə tutulub. Bu səfərlərin əhəmiyyəti təkcə iştirakçı sayından ibarət deyil. Əsas sual beynəlxalq oyun təcrübəsi ilə daxili yarış təqvimi arasında əlaqənin qurulub-qurulmadığıdır.
Martın 6–10-da Portuqaliyanın Gondomar şəhərində keçiriləcək Avropa U-21 çempionatı üçün R. Əliyeva və F. İsmayılovun adları qeyd olunub. Bu, seçilmiş idmançıları izləməyə imkan verir, amma onların hazırlıq mərhələsi, seçim meyarları və turnirdən gözlənilən nəticələr barədə məlumat yoxdur. Təqdim olunan materialda zədələr və son çıxışlar haqqında da heç nə deyilmir. Buna görə nəticə uydurmaq olmaz.
Gənclər yarışları mart və aprel aylarında da davam edir. Martın 7–11-də Şəkidə 2001-ci il və daha gənc idmançılar üçün keçiriləcək Azərbaycan çempionatında 100 iştirakçı, 25 məşqçi və 18 hakimin iştirakı planlaşdırılıb. Martın 16-da yeniyetmələr liqasının ikinci mərhələsinə 140 idmançı, 25 məşqçi və 18 hakimin qatılması nəzərdə tutulub. Aprelin 1–5-də isə 2004-cü il və daha gənc idmançılar üçün Bakı çempionatına 120 idmançı planlaşdırılıb.
Əsas amillər
Birinci amil yarış pillələrinin ardıcıllığıdır. Reytinq turnirləri idmançılara müntəzəm rəqabət təcrübəsi verməli, liqa mərhələləri onların davamlılığını yoxlamalı, milli çempionatlar isə mövsümün daha yüksək səviyyəli müqayisə nöqtəsinə çevrilməlidir. Təqvim bu mərhələlərin mövcudluğunu göstərir, lakin nəticələrin və seçim prosesinin bir-biri ilə necə əlaqələndiyini açıqlamır.
İkinci amil yaş kateqoriyalarının planlaşdırılmasıdır. Apreldə 2006-cı il və daha gənc idmançılar üçün milli çempionatın zona təsnifat mərhələləri nəzərdə tutulub. Yarışın keçiriləcəyi yer sonradan müəyyən edilməli, iştirakçı sayı isə 200 idmançı və 50 məşqçi kimi göstərilib. Bu, geniş seçim bazasına işarə edə bilər, amma zonaların sayı, seçim qaydaları və növbəti mərhələyə keçid sistemi məlum deyil.
Üçüncü amil kadr və təşkilati resurslardır. Yanvarın 17–19-da Bakıda hakimlər üçün seminarın keçirilməsi və milli çempionatlarda 18 hakimin iştirakı planı yarışların idarəçiliyinə diqqət ayrıldığını göstərir. Ancaq hakimlərin hazırlığı, məşqçilərin inkişafı və idmançıların seçimi bir-birindən ayrı aparılarsa, təqvim dolğun görünsə də, onun idman nəticələrinə təsiri məhdud qala bilər.
Bu sənəd əsasında maliyyələşdirmə barədə konkret nəticə çıxarmaq mümkün deyil: büdcə, səfər xərcləri və proqramların maliyyə mənbələri göstərilmir. Eyni səbəbdən tədbirlərin prioritetlərini və resurs bölgüsünün səmərəliliyini də qiymətləndirmək olmur. Azərbaycan Tennis Federasiyası üçün inkişaf strategiyası hazırlanarkən tədbirlərin sayı ilə yanaşı, hər proqramın xərci, məqsədi və nəticə göstəricisi də açıqlanmalıdır.
Bu təqvimin idman siyasəti üçün əsas dərsi hesabatlılığın vacibliyidir. Təqvim yarışların nə vaxt, harada və neçə nəfərin iştirakı ilə keçiriləcəyini göstərir. Azərbaycan Tennis Federasiyasının idman siyasəti isə tədbirlərin niyə seçildiyini, iştirakçıların necə irəlilədiyini və nəticələrin növbəti mövsümün qərarlarına necə təsir etdiyini izah etməlidir. Bu əlaqə qurulmayanda proqramlar sadəcə fəaliyyət siyahısı olaraq qalır.
Təqvimdəki diqqətçəkən qeyri-müəyyənliklərdən biri yeniyetmələrin reytinq yarışının tarixinin «2005» kimi göstərilməsidir. Bunun il, tarix, yoxsa başqa göstərici olduğu aydın deyil. Odur ki, bu məlumatı dəqiqləşdirmədən fakt kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Belə redaksiya qüsurları yarışçıların və məşqçilərin planlaşdırmasına da mane ola bilər.
Yarış mövsümünün ssenarisi
Təqvimə əsasən, mövsüm yanvar və fevral aylarında reytinq yarışları, liqanın ilk mərhələsi və milli çempionatla başlayır. Bu ardıcıllıq idmançılara qısa müddətdə daxili yarış ritmi yaratmağa, məşqçilərə isə heyətlə bağlı ilkin müşahidələr aparmağa imkan verməlidir. Azərbaycan Tennis Federasiyası üçün də yarışların nəticələrinin necə qeydə alınması və seçimin hansı meyarlarla aparılması mühüm planlaşdırma suallarıdır, lakin bunlar təqvimdə açıqlanmır.
İkinci mərhələdə beynəlxalq yarışlar və yaz çempionatları ön plana çıxır. U-21 Avropa çempionatı, Şəki və Bakıdakı yaş qrupları üzrə çempionatlar, eləcə də liqanın ikinci mərhələsi müxtəlif hazırlıq səviyyələrini bir mövsümdə yoxlamağa imkan verir. Bunun real inkişaf planı olması üçün beynəlxalq təcrübəni yerli hazırlıq və növbəti seçim qərarları ilə əlaqələndirmək vacibdir.
Aprelin 6-da Bakıda keçiriləcək Beynəlxalq Stolüstü Tennis Günü festivalında 60 idmançı və 20 məşqçinin iştirakı nəzərdə tutulub. Festival yarış təqvimindən fərqli olaraq idmana marağı və iştirakçılığı artırmaq potensialına malikdir. Ancaq onun kütləvi iştiraka, yeni idmançıların cəlbinə, yoxsa yarış hazırlığına xidmət edəcəyi ayrıca müəyyənləşdirilməyib.
Ssenaridə çatışmayan əsas hissə mövsümün yekun göstəriciləridir. Təqdim olunan məlumatlarda turnirlərin nəticələri, əvvəlki illə müqayisə, idmançıların irəliləyişi və seçmə komandaların çıxışı barədə məlumat yoxdur. Azərbaycan Tennis Federasiyasının fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün belə nəticələr və onların əvvəlcədən müəyyən edilmiş göstəricilərlə müqayisəsi də lazımdır. Zədələr haqqında məlumatın olmaması onların baş vermədiyini sübut etmir. Buna görə planın keyfiyyətini yalnız tədbirlər cədvəlinə əsasən tam qiymətləndirmək mümkün deyil.
Nəticə
2019-cu il təqvimi stolüstü tennis üzrə geniş daxili yarış xəttini, yaş qruplarının əhatəsini, beynəlxalq səfərləri və hakim hazırlığına ayrılan diqqəti göstərir. Bununla belə, maliyyə, seçim meyarları və nəticə ölçüləri barədə məlumat vermədiyi üçün bu fəaliyyətlərin uzunmüddətli təsirini sübut etmir. Təqvimin üstünlüyü strukturun görünməsidir; məhdudiyyəti isə bu strukturun nəticələrlə əlaqəsinin açıqlanmamasıdır.
Təqdim olunan faktlara əsasən Azərbaycan Tennis Federasiyasının strategiyası barədə konkret hökm vermək olmaz: material başqa idman növünün federasiyasına aiddir. Tennis üzrə inkişaf strategiyasını qiymətləndirmək üçün Azərbaycan Tennis Federasiyasının öz yarış təqvimi, yaş qrupları üzrə proqramları, maliyyələşdirmə məlumatları və idmançıların nəticələri lazımdır. Yalnız faktlarla nəticələri ayırd etdikdə «inkişaf strategiyası»nın real plana və ölçülə bilən məqsədlərə əsaslanıb-əsaslanmadığını müəyyən etmək olar.
